Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ. Μία ανυπολόγιστη οικολογική καταστροφή

Posted: Φεβρουαρίου 24, 2012 in ΛΟΓΟΣ & ΤΕΧΝΗ
Ετικέτες:

Image

Α ν η γλώσσα είναι ιός, όπως διατείνεται η Λόρι Άντερσον, τότε ορισμένοι ιοί εξαπλώνονται πολύ εύκολα. Σήμερα πέντε γλώσσες έχουν “μολύνει” το μισό πλανήτη: αγγλικά, κινέζικα, ισπανικά, ρώσικα και ινδικά. Μαζί με εκατό άλλες, περίπου, καλύπτουν το 95% του ανθρώπινου πληθυσμού. Όμως υπάρχουν ακόμα 6.000 γλώσσες που καλύπτουν τον υπόλοιπο πληθυσμό, από τις οποίες δέκα περίπου ομιλούνται από δύο άτομα. Έτσι στην Αιθιοπία, από τις 90 γλώσσες που έχουν καταγραφεί, ορισμένες ομιλούνται από ελάχιστα άτομα (μόλις 19 μιλάνε ονγκότα και 6 αλμόλο, ενώ οι δύο τελευταίοι ομιλούντες την γκαφάτ πέθαναν πριν από μερικά χρόνια). Το ένα τρίτο των γλωσσών ομιλούνται από λιγότερα από 1.000 άτομα και επομένως κινδυνεύουν να εκλείψουν. Στην καλύτερη περίπτωση μόλις 600 γλώσσες μπορούν να θεωρηθούν, τουλάχιστον σήμερα, εκτός κινδύνου. Στην Αλάσκα μόνο 2 από τις 200 γλώσσες των ιθαγενών μαθαίνονται σήμερα από τα παιδιά. Βέβαια για τον Μέρντοχ, τον Κροίσο των ΜΜΕ, αυτή η εξέλιξη είναι θετική. Ας πάρουμε το παράδειγμα της Ινδίας. Με την εξάπλωση των ηλεκτρονικών μέσων η βασική ινδική εξαπλώνεται παντού, γιατί όλος ο κόσμος θέλει να δει τα καλύτερα προγράμματα της τηλεόρασης… Βέβαια, οι γλωσσολόγοι έχουν διαμετρικά αντίθετη άποψη. Κάθε γλώσσα είναι μοναδική γράφει ο Κρίστοφερ Μόσλεθ, γλωσσολόγος του BBC. Αποτελεί την παρακαταθήκη της συσσώρευσης των απόψεων και των εμπειριών των λαών… των ανεπανάληπτων εμπειριών τους που αναπτύχθηκαν στη διάρκεια τόσων ζωών. Ο Μαρκ Πάγκελ, εξάλλου, βιομαθηματικός του τμήματος Ζωολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, υποστηρίζει πως, όταν χάνεται μία γλώσσα, χάνεται και μια ολόκληρη κοσμοαντίληψη, γιατί γλώσσα και κουλτούρα είναι τόσο στενά δεμένες, ώστε αποτελούν σχεδόν ένα και το αυτό. Ο Πάγκελ, σε συνεργασία με τη Ρουθ Μέις του τμήματος ανθρωπολογίας του Univercity College του Λονδίνου, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η ποικιλία των ανθρώπινων γλωσσών υπόκειται σε φυσικούς νόμους, τους νόμους “της γλωσσικής οικολογίας”, οι οποίοι είναι παρόμοιοι με τους νόμους που ρυθμίζουν την επέκταση όλων των ζωντανών οργανισμών. Όπως συμβαίνει λοιπόν με αυτούς, όσο πλησιέστερα στους πόλους βρισκόμαστε τόσο λιγότερα είναι τα φυτικά και ζωικά είδη. Το αντίστροφο συμβαίνει στον Ισημερινό. Γι’ αυτό και στα δάση της βροχής ζουν εκατομμύρια είδη. Το ίδιο κατ’ αναλογία συμβαίνει και στις ανθρώπινες γλώσσες. Στη Βόρειο Αμερική, για παράδειγμα, στην ίδια έκταση, υπήρχαν εξαπλάσιες γλώσσες στο Νότο απ’ ό,τι στο Βορρά. Η γλωσσική ποικιλία πιθανότατα έφτασε στο απόγειό της πριν από 15.000 χρόνια. Ένας πληθυσμός 500 φορές μικρότερος μιλούσε περίπου 10.000 γλώσσες. Η πρώτη μεγάλη αλλαγή έγινε με την επέκταση της γεωργικής επανάστασης. Η δεύτερη και σημαντικότερη με τη βιομηχανική επανάσταση και με την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία. Τέλος, η τρίτη και απειλητικότερη έρχεται με τη σημερινή “πληροφορική επανάσταση” και με τη διαμόρφωση του “παγκόσμιου χωριού”. Οι γλωσσολόγοι μιλούν για “γλωσσική γενοκτονία”. Όμως αυτή η πορεία προς την ομογενοποίηση, που αποτελεί οικολογική καταστροφή μεγάλης κλίμακας, γνωρίζει και σημεία αναστροφής. Τα λιβονικά στη Λετονία είχαν περιοριστεί πριν από μερικά χρόνια σε 10 περίπου ομιλούντες, ενώ σήμερα διδάσκονται στα σχολεία της Λιβονίας. Στη Γαλικία της Ισπανίας αναβιώνει η τοπική γλώσσα και όχι μόνο τα βασκικά και η επίσημη ισπανική. Το 99% ενός πληθυσμού 2,8 εκατομμυρίων καταλαβαίνει τα γαλικιανά και το 56% τα θεωρεί βασική γλώσσα του. Το ίδιο, σε μικρότερη κλίμακα, συμβαίνει στην Ουαλία, στη γαλλική Βρετάνη με τα βρετονικά, στην Οξιτανία, στην Κορσική και αλλού. Είναι προφανές πως ένα εναλλακτικό μοντέλο τοπικής και περιφερειακής αυτονομίας προϋποθέτει και γλωσσική αυτονομία, τη διατήρηση της γλωσσικής ποικιλίας. Απέναντι στη μεγαμηχανή, η γλωσσική ποικιλομορφία έχει αποφασιστική σημασία, γιατί μαζί της χάνεται η παράδοση και οι θησαυροί πολιτισμού χιλιάδων χρόνων. Πώς όμως μπορεί να αντιμετωπιστεί η παγκόσμια ομοιομορφία, την εποχή του ίντερνετ και των παγκόσμιων πληροφορικών δικτύων; Για τον Έιναρ Χάουνγκεν, γλωσσολόγο νορβηγικής καταγωγής που ζει στην Αιόβα της Αμερικής, δεν υπάρχει άλλη λύση από τη γενικευμένη διγλωσσία ή ακόμα και πολυγλωσσία. Η μητρική γλώσσα στο επίπεδο οικογένειας, κοινότητας ή και περιφέρειας, και οι άλλες “εθνικές” ή παγκόσμιες γλώσσες για την ευρύτερη επικοινωνία. Και αυτό το πρότυπο ανταποκρίνεται σε ένα σχήμα διεθνοποίησης και τοπικοποίησης ταυτόχρονα, ως μόνη απάντηση στην ισοπεδωτική διεθνοποίηση. Gail Vines – New Scientist

 

Σχόλιο από “γλωσσίτσες”

Μία πολύ κοινή μας(;) σύγχρονη έκφραση όπως το “να’ σαι καλά” ως κατάληξη σε κάθε μορφή επικοινωνίας μας, πρωτακούστηκε ως χαιρετισμός σε κλείσιμο τηλεοπτικής εκπομπής που παρουσίαζε η κ. Κορομηλά, γραμμένη πιθανότατα από τον τότε “εναλλακτικό” κ. Περρή που εργαζόταν ως κειμενογράφος της. Μέχρι τότε ήταν το επιμύθιο κάθε λογής ενοχλητικών όπως

π.χ. Επαγγελματιών ζητιάνων ή μέλη θρησκευτικών σεχτών (βλέπε μάρτυρες του Ιαχωβά κατά την

πώληση των εντύπων τους). Ακολουθεί σουρεαλιστικός διάλογος της δεκαετίας του ‘80.

– Θέλετε το “Ξύπνα”;

– Όχι.

– Να’ στε καλά.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s